PROGRAM 82. ROCZNICY OBCHODÓW LIKWIDACJI LITZMANNSTADT-GETTO

PROGRAM 82. ROCZNICY OBCHODÓW LIKWIDACJI LITZMANNSTADT-GETTO

22.08 (sobota)

Spacer będzie stanowił opowieść o najmłodszych mieszkańcach getta w Litzmannstadt: ich codzienności, lęku i próbach zachowania choćby pozorów normalności w skrajnie nienormalnych warunkach.

23.08 (niedziela)

Były niemal rówieśniczkami. Połączyło je doświadczenie uwięzienia w łódzkim getcie. Po wojnie opowiedziały o Zagładzie w zupełnie odmienny sposób.
W czasie spaceru Łódzki Szlak Kobiet przyjrzy się losom Chavy Rosenfarb – jednej z najwybitniejszych pisarek tworzących w języku jidysz, autorki monumentalnego „Drzewa życia”, oraz Aliny Szapocznikow – światowej sławy rzeźbiarki, której twórczość stała się opowieścią o cielesności, seksualności, ale także traumie. Odwiedzimy miejsca związane z życiem codziennym getta, przywołamy fragmenty wspomnień i literatury. Zastanowimy się, jak przestrzeń dawnej dzielnicy zamkniętej zachowuje pamięć o obu artystkach.
Spacer będzie także próbą odpowiedzi na pytanie, jak doświadczenie wczesnej młodości spędzonej w getcie wpłynęło na ich późniejszą twórczość. Dlaczego Chava Rosenfarb uczyniła z pamięci o getcie najważniejszy motyw swoich utworów, podczas gdy Alina Szapocznikow niemal nigdy nie mówiła o nim wprost, pozostawiając jedynie ślady pamięci zapisane w rzeźbach?
Wydarzenie towarzyszy obchodom 82. rocznicy likwidacji Litzmannstadt-Getto oraz Roku Aliny Szapocznikow w Łodzi.

25.08 (wtorek)

Ekspozycja pokazuje artystkę przez pryzmat historii oraz kontekst konkretnych miejsc, w których żyła i tworzyła. Podczas spotkania autorki przybliżą te biograficzne wątki i opowiedzą o kulisach pracy nad wystawą.
Ze względu na charakter prezentowanych treści spacer przeznaczony jest dla osób powyżej 13. roku życia. Młodsze dzieci uczestniczą w wydarzeniu na wyłączną odpowiedzialność opiekunów.
Wydarzenie towarzyszy obchodom Roku Aliny Szapocznikow.

26.08 (środa)

Zapraszamy na wyjątkowe spotkanie dedykowane dr. Leonowi Weintraubowi – Łodzianinowi ocalałemu z getta łódzkiego oraz obozów Auschwitz-Birkenau, Gross-Rosen i Flossenbürg, lekarzowi, Orędownikowi Pojednania oraz Honorowemu Obywatelowi Miasta Łodzi. Co niezwykłe, dr Weintraub odwiedzi nas w tym roku jako stulatek!
Tego dnia odbędzie się także światowa premiera dokumentu „L'dor vador”, zrealizowanego przez dwóch niemieckich twórców, braci Deana i Davida Körzdörferów.
Warto być z nami, gdyż – tak jak mówi przewodniczący Yad Vashem, Dani Dayan: „Znajdujemy się na rozdrożu pokoleniowym – nic nie zastąpi spojrzenia w oczy Ocalałego.”
W programie wydarzenia:

O filmie „L'dor vador”:
Dokument przedstawia rok z życia Leona Weintrauba – Łodzianina, od 1969 roku mieszkającego w Sztokholmie. Kamera towarzyszy mu w miejscach pamięci, podczas dyskusji z młodzieżą, rozmów z żoną oraz w poruszającym dialogu z jego dziećmi: Emilią Rotstein i Robertem Weintraubem. To opowieść o międzypokoleniowej odpowiedzialności i o tym, jak trauma wojennych doświadczeń przekazywana jest z pokolenia na pokolenie – l'dor vador (z hebr. z pokolenia na pokolenie). Zdanie Emilii Rotstein, córki Leona Weintrauba: „Zapomnienie oznaczałoby ponowne odebranie życia ofiarom” stanowi ideowe centrum filmu i stanie się osią punktu wyjścia do rozmowy z publicznością.

Biogramy gości:

27.08 (czwartek) – Dzień Ocalałych

Sesje VR odbywają się co pół godziny
26 sierpnia w godz. 12:00-17:30 i 27 sierpnia w godz. 13:00-16:00

Wydarzenie rekomendowane dla osób 14+.
Zapisy: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

"Reich of Ashes: Journey of Survival" to immersyjne doświadczenie VR, które poprzez połączenie filmowej narracji, przestrzennego obrazu i osobistych świadectw przybliża historie osób doświadczających prześladowań i walki o przetrwanie podczas II wojny światowej.
Zaprezentowana zostanie pierwsza część doświadczenia, poświęcona życiu i przetrwaniu w gettach. Zawiera ona m.in. sceny z udziałem Leona Weintrauba, Ocalałego z getta łodzkiego. Jego osobiste świadectwo stanowi szczególnie cenny element doświadczenia dla mieszkańców Łodzi i pozwala spojrzeć na historię miasta przez pryzmat bezpośredniego doświadczenia jej mieszkańca.

Projekt Infinite Frame Media, prezentowany będzie dzięki współpracy z Fundacją Virtual Horizons.

W ubiegłym roku autorka działania site-specific „Mapa pamięci. Tu-tam-kiedyś-dziś” Patrycja Dołowy wraz z innymi żydowskimi potomkami łodzian, na co dzień mieszkającymi w różnych miejscach na świecie, wspólnie wpuścili swoje współczesne, rodzinne i osobiste historie w tkankę miasta, z którego pochodzą ich przodkowie. W każdym z miejsc wraz z opowieścią umieszczono mały obiekt i zasadzono zioła. W międzyczasie pojawiły się kolejne miejsca i historie potomków, wywodzące się i na nowo spotykające właśnie w Łodzi.
W tym roku wspólnie pomożemy tym historiom się ukorzenić – a może już się im to udało? Pójdziemy szlakiem osobistych historii różnych pokoleń, gdzie w każdym z miejsc te prywatne opowieści spotkają się z historią miasta dzięki przewodniczce Milenie Wicepolskiej-Góralczyk. Gościnią specjalną spaceru będzie Hana Svirsky, Ocalona przed gettem i Zagładą przez jej nianię, Zofię Libich.

Wydarzenia w Parku Ocalałych (ul. Wojska Polskiego 83) | godz. 16:00–21:30 | Wstęp wolny:

Od 2004 roku w Parku Ocalałych sadzone są Drzewa Pamięci dedykowane osobom bądź rodzinom, które przeżyły wojnę. Co roku dochodzą nowe nazwiska. Sadzą je Ocalali albo ich potomkowie, dzieci, niekiedy wnukowie, którzy przyjeżdżają z różnych zakątków świata. W tej chwili w Parku Ocalałych jest już niemal 700 Drzew Pamięci.
Uroczystemu wydarzeniu nadania sześciu certyfikatów Drzew Pamięci, w tym dedykowanego Alinie Szapocznikow, będzie akompaniował Chór Dziecięcy Miasta Łodzi.

„Jako dziecko leżałam na trawie, patrzyłam w korony drzew i zastanawiałam się, czy lepiej być człowiekiem, czy drzewem. Nie pamiętam już, jakie argumenty przemawiały za jednym i drugim, ale samo pytanie zostało ze mną na długo. Dziś wraca szczególnie mocno.
W 2023 roku na budynku Centrum Dialogu im. Marka Edelmana namalowałam mural „Drzewo życia”. Powstał z okazji 600-lecia Łodzi i był poświęcony pamięci oraz twórczości Chavy Rosenfarb, autorki trzytomowej powieści Drzewo życia, opowiadającej o życiu w łódzkim getcie. 
Trzy lata później wracam do Parku Ocalałych. Tym razem nie z jednym obrazem, ale z projektem „Drzewo życia – ćwiczenia z czułości”. 
Projekt jest częścią badań naukowych dotyczących inkluzywności sztuki, prowadzonych we współpracy z Akademią Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi oraz Centrum Dialogu im. Marka Edelmana. Jest interaktywny i interdyscyplinarny. Składa się z kilku działań o różnym charakterze, ale wszystkie łączy jeden bohater: drzewo.
Drzewo jest z nami właściwie od zawsze. Towarzyszy wszystkim kulturom i religiom świata. Daje tlen, cień, schronienie i materiał do budowania. Jest zapisem czasu i nośnikiem pamięci. Bywało bóstwem, symbolem raju, osią i łącznikiem światów. Pod drzewami odbywały się spotkania i narady, na drzewach zawieszano prośby i dary. A kiedy trzeba, drzewo staje się placem zabaw, punktem orientacyjnym albo stojakiem na rowery. Jest częścią wielkich opowieści i zupełnie zwyczajnej codzienności.
Mogłabym wyliczać bez końca. Zamiast tego próbuję opowiedzieć o naszej relacji z drzewami poprzez działania, obrazy, dotyk, ruch i wspólne doświadczenie.
„Drzewo zapisu” to ręcznie haftowane obiekty zawieszone na drzewie. Nawiązują do dawnych drzew wotywnych – chwalebno-proszebnych – na których pozostawiano kawałki tkanin, wstążki, prośby i podziękowania. Haftując, wracam również do własnej historii: do mojej mamy, babć i prababć, do umiejętności przekazywanych z rąk do rąk i z pokolenia na pokolenie. Dawny gest przenoszę do współczesnego parku. Lampiony stają się symbolicznym darem dla drzew, ale też zapisem pamięci o tych, którzy byli przed nami.
Animowany, interaktywny obraz cyfrowy „Samopodobieństwo” wyrasta z zupełnie innego sposobu patrzenia. Jego punktem wyjścia są fraktale – struktury, których podobne formy powtarzają się w różnych skalach i które odnajdujemy w całym świecie organicznym. W gałęziach drzew, systemach korzeniowych, unerwieniu liści, rzekach czy naczyniach krwionośnych. Interesuje mnie ta powtarzalność form, ale również zdarzeń i znaczeń. To, że mały fragment potrafi opowiedzieć coś o większej całości.
„Całuny drzew” są zaproszeniem do odkrywania Parku Ocalałych nie poprzez jego plan, pomniki czy szerokie alejki, ale poprzez detal. Chciałabym, żebyście podeszli do drzew. Dotknęli ich. Przyjrzeli się korze, spękaniom, naroślom, śladom czasu. Żeby na chwilę zmienić skalę patrzenia.
Na małych fragmentach bawełnianej tkaniny będzie można wykonać frotaż kory wybranego drzewa i zabrać go ze sobą. Powstanie niewielki, materialny zapis spotkania – nie tyle pamiątka z parku, ile pamiątka konkretnego drzewa. Gest podobny do tego, czego uczą leśne kąpiele: zwolnić, podejść bliżej, uruchomić inne zmysły niż wzrok i przez chwilę po prostu być obok.
Jest jeszcze działanie performatywne związane ze zbieraniem patyków. Będę je gromadzić, aż będzie ich wystarczająco dużo, by zaprosić Was do wspólnego ogniska. Ten prosty gest prowadzi do kolejnej historii – „historii przemiany”.
Drzewo staje się drewnem. Drewno może stać się ogniem, a później węglem drzewnym. Węgiel może pozostawić ślad, stać się rysunkiem, obrazem, kolejnym początkiem. Interesuje mnie myśl, że zmiana jednej formy w drugą nie musi oznaczać końca. Materia zmienia swoje właściwości i funkcję, ale nadal może uczestniczyć w kolejnych opowieściach.
„Drzewo życia – ćwiczenia z czułości” nie jest więc wystawą, którą ogląda się wyłącznie z dystansu. Trzeba wejść do parku, chodzić, szukać, dotykać, zbierać, zostawiać ślady i zabierać je ze sobą. Niektóre rzeczy zobaczymy od razu, inne wymagają zatrzymania.
Może właśnie dlatego wraca do mnie pytanie z dzieciństwa: czy lepiej być człowiekiem, czy drzewem?
Dzisiaj chyba nie potrzebuję już na nie odpowiedzi.
W 2023 roku zaczęło się od jednego Drzewa życia namalowanego na ścianie. Teraz drzew jest wiele. Rosną w parku, pojawiają się w obrazie cyfrowym, w hafcie, na kawałkach tkaniny, w zbieranych patykach, w ogniu i węglu.
I wygląda na to, że ta opowieść będzie trwać".

Ola Ignasiak


O artystce:
Ola Ignasiak (ur. 1982 w Łodzi) jest artystką wizualną, malarką oraz autorką instalacji realizowanych w przestrzeni publicznej. Ukończyła z wyróżnieniem Akademię Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi, gdzie zdobyła dyplom z malarstwa (2007) oraz projektowania biżuterii (2011). W 2018 roku uzyskała stopień doktory sztuk pięknych. Pracuje jako wykładowczyni akademicka, prowadząc Pracownię Działań Malarskich w Przestrzeni Publicznej na swojej macierzystej uczelni. W swojej praktyce artystycznej łączy malarstwo, performans i instalację, często realizowane w przestrzeni miejskiej. Od 2011 roku tworzy projekty site-specific, koncentrując się na relacjach pomiędzy kolorem, przestrzenią i doświadczeniem społecznym. Jest autorką projektu „Odszarzanie miasta”, prezentowanego i nagradzanego w Polsce oraz za granicą, a także uczestniczką licznych wystaw indywidualnych i zbiorowych. Jest stypendystką Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Miasta Łodzi, a także współzałożycielką Slow Painting Studio.

Pokaz będzie inspirowany twórczością Aliny Szapocznikow i będzie stanowił zwieńczenie pracy dzieci i młodzieży biorących udział w półkoloniach organizowanych w Centrum Dialogu pn. „Wyprawa po tożsamość”.

Trwa Rok Aliny Szapocznikow. Artystka urodziła się sto lat temu w Kaliszu, dzieciństwo spędziła w Pabianicach, a w czasie wojny trafiła do łódzkiego getta. Świetną biografię Szapocznikow wydał w 2015 roku Marek Beylin. Nad kolejną opowieścią o życiu rzeźbiarki pracuje obecnie Weronika Kostyrko, autorka książek o Poli Nireńskiej i Róży Luksemburg. Co nowego można powiedzieć o Alinie? Czy Kostyrko udało się dotrzeć do nowych materiałów?

Projekt „Litzmannstadt-Getto Memorial” to poruszające wydarzenie muzyczne, powołane do życia specjalnie z okazji obchodów 82. rocznicy likwidacji Litzmannstadt-Getto. Inicjatorem i sercem tego przedsięwzięcia jest Mikołaj Trzaska – wybitny saksofonista i kompozytor muzyki filmowej, który od lat w swojej twórczości głęboko dotyka tematyki losów żydowskich, żydowskiej tradycji, a także jest piewcą współczesnej muzyki intuicyjnej.
Trzaska od lat tworzy na mapie kultury swoiste archipelagi – społeczności twórców i słuchaczy, które na moment zatrzymują się w miejscach naznaczonych historią, by wspólnie przeżywać i tworzyć. Najważniejszym elementem tej pracy jest budowanie muzycznej wspólnoty zdolnej do wyrażenia skomplikowanych emocji, jakie niesie ze sobą nasz współczesny, trudny czas. Koncert stanie się rodzajem artystycznego komentarza do rzeczywistości – próbą przepracowania lęków i traum poprzez sztukę, której zadaniem jest przyniesienie słuchaczom poczucia głębokiego oczyszczenia, ulgi i wzajemnej empatii.
Osią koncertu będą autorskie, przepełnione emocjami kompozycje Mikołaja Trzaski. Kulminacyjnym i niezwykle poruszającym punktem programu będzie premiera utworu specjalnie dedykowanego Marianowi Turskiemu – ocalałemu z łódzkiego getta, którego niezłomny głos i autorytet moralny stanowią inspirację dla kolejnych pokoleń. Zapraszamy na wieczór pełen wrażliwości!
Skład zespołu:

O artystach:

28.08 (piątek)

W imieniu gospodyni uroczystości, Prezydent Miasta Łodzi Hanny Zdanowskiej, zapraszamy na uroczyste obchody 82. rocznicy likwidacji Litzmannstadt-Getto.
UWAGA! W tym roku uroczystości wyjątkowo odbędą się w piątek, 28 sierpnia. Przesunięcie wynika z faktu, że 29 sierpnia przypada sobota – święty dzień w judaizmie (szabat).
Łódź pamięta o swoich mieszkańcach, a także o tysiącach Żydów z podłódzkich miasteczek oraz wielu miast w Europie, którzy stracili tu życie lub zostali stąd wywiezieni do obozów zagłady (łącznie przez getto przeszło ponad 200 tysięcy osób). 29 sierpnia to symboliczna data – w sierpniu 1944 r. z getta wywieziono do Auschwitz-Birkenau ostatnich mieszkańców.
Podczas uroczystości głos zabiorą Ocalali: Leon Weintraub oraz Hana Svirsky. Oprawę muzyczną zapewni Chór Dziecięcy Miasta Łodzi.
Wydarzenie będzie tłumaczone na język angielski. Transmisja z tłumaczeniem na PJM będzie dostępna na profilach FB ([fb.com/centrumdialogulodz](https://fb.com/centrumdialogulodz)) oraz YouTube ([youtube.com/centrumdialoguwlodzi](https://youtube.com/centrumdialoguwlodzi)).
Organizatorzy: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi oraz Muzeum Tradycji Niepodległościowych – Oddział Stacja Radegast.

Zapraszamy na rozmowę z przedstawicielami drugiego pokolenia Ocalałych z Zagłady — Mikołajem Trzaską i Mikołajem Grynbergiem — oraz psychoterapeutką psychoanalityczną i superwizorką Joanną Chmarzyńską-Golińską o zjawisku dziedziczenia traumy i sposobach pamiętania o trudnej przeszłości. Punktem wyjścia jest projekt „Warstwy pamięci”, w ramach którego artyści i badacze przyglądają się wypartym historiom oraz przerwanej tkance pamięci w miejscach o skomplikowanej tożsamości.
Uczestnicy zastanowią się, jak mówić o międzypokoleniowym bólu, utracie tożsamości i powojennych przesiedleniach bez wpadania w „licytację na cierpienie”. Rozmowa dotyczyć będzie także roli sztuki jako bezpiecznego narzędzia pozwalającego przełamać dyktat milczenia.

Świecka chewruta to program Fundacji Miszpucha, zapoczątkowany przez Patrycję Dołowy i Marysię Świetlik. Chewruta (z aramejskiego: „wspólnota”) w tradycji żydowskiej oznacza metodę wspólnego studiowania i dyskutowania nad tekstem. W kontekście świeckim są to teksty literackie i kultury. Nikt tu nie występuje w roli eksperta – każdy może podzielić się opinią i zadać pytanie.
Podczas spotkania będziemy czytać i studiować fragment tekstu Chavy Rosenfarb (bohaterki wystawy „W Łodzi jesteśmy zakorzenieni”). Wspólne czytanie połączone będzie z szabatową kolacją, zapaleniem świec i dzieleniem się chałą.

30.08 (niedziela)

Stacja kolejowa getta pierwotnie pełniła funkcje przeładunkowe. Z czasem stała się bramą do izolacji dla prawie 35 tys. osób wsiedlonych oraz ostatnim przystankiem przed Zagładą dla około 120 tys. wywiezionych stąd osób. Spacer obejmie obszar Stacji Radegast oraz Pomnik Zagłady Litzmannstadt Getto.
Spacer przeznaczony dla osób powyżej 13. roku życia. Młodsze dzieci uczestniczą na odpowiedzialność opiekunów.

WYSTAWA PLENEROWA

Ekspozycja buduje narrację wokół konkretnych dzieł artystki. Prowadzi przez wątki kobiecości, wolności, relacji międzyludzkich oraz dekonstrukcji ciała wobec konsumpcjonizmu. Prezentuje również graniczne doświadczenia Szapocznikow – traumę Zagłady i zmaganie z chorobą, które rzeźbiarka przekuwała bezpośrednio w artystyczną materię.

FaLang translation system by Faboba